"Yürüyecek mi?"
Her ailenin içinde taşıdığı ama bazen yüksek sesle soramadığı soru. Muayene odasında dudağın ucuna gelir, yarım kalır. Gece yatakta döner durur. Parkta başka çocukların koştuğunu izlerken sessizce büyür.
Bu soruyu kliniğimizde çok duyuyoruz. Ve her seferinde aynı yerden başlıyoruz: Yürümek, düşündüğümüzden çok daha karmaşık bir iş.
Yürümek Sadece Bacaklarla Olmaz
Çoğu insan yürümeyi bacak hareketi olarak düşünür. Oysa yürümek gövde kontrolüyle başlar. Çocuk önce başını dik tutmayı öğrenir. Sonra oturma sırasında gövdesini dengeler. Daha sonra dizlerinin üzerinde kalçasını kontrol eder.
Bunların hepsi yürümenin altyapısıdır. Serebral palside bu altyapı farklı hızlarda gelişir. Kas tonusu, denge tepkileri, eklem hareketliliği — her biri kendi seyrine göre ilerler. Bacaklar hazır gibi görünse bile gövde hazır değilse adım güvenli olmaz.
Bir de ağırlık aktarımı var. Yürürken aslında sürekli tek ayağımızın üzerinde duruyoruz. O kısa an için tüm vücut ağırlığını bir tarafa kaydırmamız, dengeyi bozmadan geri almamız gerekiyor. Bu beceri kendiliğinden gelen bir şey değil. SP'li çocuklarda bu becerinin kazanılması uzun ve sabırlı bir süreçtir.
Yürümeden Önceki Basamaklar
Yürüme bir anda gerçekleşmez. Öncesinde birçok basamak vardır ve her biri kendi içinde değerlidir.
Destekli ayakta durma ilk önemli adımdır. Çocuk ayakta kalabilmeyi, ayak tabanlarından zemine yük verebilmeyi öğrenir. Sonra tutunarak yana doğru adım atmaya başlar — buna "cruising" denir. Mobilyaların kenarında, duvar boyunca, elinizi tutarak. Bu dönemde çocuk ağırlığını bir ayaktan diğerine aktarmayı deniyor, düşüyor, tekrar deniyor.
Ayakta dayanıklılık da ayrı bir konu. Birkaç saniye ayakta kalabilmekle birkaç dakika kalabilmek arasında büyük fark var. Yürümek için çocuğun ayakta yeterince uzun süre kalabilecek kas dayanıklılığına sahip olması gerekir.
Bu basamakların her biri haftalar, bazen aylar sürebilir. Ve bu normaldir.
Neden Daha Uzun Sürüyor?
SP'de beyin, kaslara gönderdiği sinyalleri tam olarak koordine edemez. Kas tonusu çok yüksek ya da çok düşük olabilir. Bazen her ikisi birden — bir tarafta sertlik, diğer tarafta gevşeklik. Bu durumda çocuğun her yeni hareketi öğrenmesi daha fazla tekrar, daha fazla deneyim, daha fazla zaman gerektirir.
Bir de büyüme faktörü var. Çocuk büyüdükçe kas-kemik dengesi değişir. Daha önce kazanılmış bir beceri, hızlı büyüme döneminde geçici olarak zorlaşabilir. Bu geri gidiş değildir. Vücudun yeni boyutlarına uyum sağlaması gereken bir dönemdir.
"Yürüyecek mi?" Sorusuna Dürüst Bir Bakış
Kesin bir tarih vermek kimsenin elinde değil. Ama şunu biliyoruz: SP tanısı alan çocukların büyük bir kısmı bir şekilde hareket edebiliyor. Kimi bağımsız yürüyor, kimi destekle yürüyor, kimi yürüteç kullanıyor. Önemli olan çocuğun kendi potansiyelinin en üst noktasına ulaşması.
Kliniğimizde karşılaştığımız en zor durum, ailelerin belirsizlikle baş başa bırakılması. "Bekleyin, belki yürür" cümlesi yeterli değil. Hangi basamakta olduğumuzu, neyin üzerinde çalıştığımızı, neyi hedeflediğimizi bilmek ailenin de çocuğun da hakkı.
Biz her seansta çocuğun nerede olduğunu ve bir sonraki hedefin ne olduğunu aileyle paylaşıyoruz. Çünkü yürüme süreci sadece fizyoterapistle değil, evde, günlük hayatta, oyun sırasında da devam ediyor.
Aileler İçin
Çocuğunuzun yürüme sürecinde en değerli şey sabır ve bilgidir. Hangi basamakta olduğunuzu bilin. O basamağın ne kadar sürebileceğini sorun. Evde neler yapabileceğinizi terapistinizle konuşun. Başka çocukların zaman çizelgesiyle kıyaslamak sizi sadece yorar. Sizin çocuğunuzun hikâyesi kendine özgüdür ve her küçük kazanım bir sonrakinin zeminini hazırlar.
Kısaca
Yürümek bacaklardan çok gövde kontrolü, denge ve ağırlık aktarımıyla ilgilidir. SP'li çocuklarda bu süreç daha uzun ama basamak basamak ilerler. Hangi aşamada olduğunuzu bilmek, belirsizlikle yaşamaktan her zaman daha iyidir.